Alentejo: wijnregio, herkomst, druiven en landschap

Door Roel TimmermansGepubliceerd op

De Herdade do Esporão staat tussen olijfbomen in Reguengos de Monsaraz.

Kort antwoord

Alentejo kent twee beschermde herkomstniveaus: DOP Alentejo, de beschermde oorsprongsbenaming, en IGP Alentejano, de ruimere beschermde geografische aanduiding. Het warme, droge klimaat, de hoogteverschillen en bodems van graniet, schist en klei-kalksteen geven ruimte aan zowel frisse witte wijn als rijpe, kruidige rode wijn en traditionele vinho de talha, wijn uit grote aardewerken vaten.

Belangrijkste feiten

Feiten over Alentejo: wijnregio, herkomst, druiven en landschap
Onderwerp Details
Land en ligging Portugal; de wijnregio ligt in het zuidoosten, landinwaarts van Lissabon en ten noorden van de Algarve.
Beschermde herkomsten DOP Alentejo is een beschermde oorsprongsbenaming; IGP Alentejano is de ruimere beschermde geografische aanduiding.
Bovenliggende regio Portugal is de bovenliggende herkomstcontext; Alentejo is zelf de regionale wijnherkomst.
Hoofdgebieden Twee juridische hoofdgebieden: DOP Alentejo met acht afgebakende deelgebieden en IGP Alentejano met alle gemeenten in drie districten.
Onderliggende DOP-deelgebieden Acht: Portalegre, Borba, Redondo, Reguengos, Évora, Vidigueira, Moura en Granja-Amareleja.
IGP-afbakening IGP Alentejano omvat alle gemeenten in de districten Portalegre, Évora en Beja.
Erkenning en status De eerste Alentejo-oorsprongsbenamingen zijn in 1988 gereguleerd; IGP Alentejano is in 2010 erkend en volgde de geografische tafelwijnbenaming uit 1992 op.
Oppervlakte 26.067 hectare totaal: 14.837 hectare met DOP-potentieel, 7.392 hectare met IGP-potentieel en 3.838 hectare zonder DOP/IGP; stand 31 juli 2024.
Producenten 250 wijnproducenten met gedeclareerde productie; daarnaast registreerde de regionale commissie 1.880 druiventelers en 260 wijnbedrijven die DOP/IGP certificeerden; volgens de cijfers over 2023.
Wijnproductie 1.134.558 hectoliter totaal. Dat is naar schatting 151,3 miljoen flessen van 0,75 liter: 1.134.558 × 100 ÷ 0,75; volgens de cijfers over 2024/2025.
Maximale omvang van IGP Alentejano Naar schatting 260 kilometer van noord naar zuid en 166 kilometer van west naar oost, berekend uit de begrenzende rechthoek van de drie districten in CAOP 2025 (EPSG:3763).
Hoogte De Serra de São Mamede bereikt 1.025 meter; binnen het DOP-deelgebied Portalegre zijn wijngaarden boven 700 meter uitgesloten.
Klimaat Het klimaat is mediterraan met continentale invloed en kent warme, droge lentes en zomers.
Gemiddelde neerslag De gemiddelde jaarlijkse neerslag bedraagt circa 550 tot 650 millimeter; rond Borba 750 tot 850 millimeter en rond Portalegre 900 tot 1.000 millimeter.
Belangrijkste bodems Belangrijke bodems bestaan uit graniet, schist, klei-kalksteen en sedimentaire afzettingen.
Blauwe en witte aanplant Van 21.961,5 hectare was 17.083,1 hectare blauw (77,8%), 4.872,2 hectare wit (22,2%) en 6,2 hectare afzonderlijk als rosé geregistreerd; volgens de cijfers over 2018.
Belangrijkste witte druiven Aandeel binnen 4.872,2 hectare witte aanplant: Antão Vaz 25,7%, Síria/Roupeiro 17,9%, Arinto 15,9%, Rabo de Ovelha 5,4%, Fernão Pires 5,4% en Verdelho 5,0%; volgens de cijfers over 2018.
Overige toegestane witte druiven (1) Encruzado, Perrum, Pinot Gris, Sercial, Bical, Sémillon, Viognier, Malvasia Rei, Tamarez, Manteúdo, Malvasia Fina, Tália en Alvarinho.
Overige toegestane witte druiven (2) Sauvignon, Larião, Trincadeira das Pratas, Riesling, Alicante Branco, Chasselas, Gouveio, Gewürztraminer, Chardonnay, Diagalves, Mourisco Branco en Moscatel Graúdo.
Belangrijkste blauwe druiven Aandeel binnen 17.083,1 hectare blauwe aanplant: Aragonez 24,8%, Trincadeira 17,7%, Alicante Bouschet 14,8%, Syrah 11,6%, Touriga Nacional 7,6% en Castelão 5,9%; volgens de cijfers over 2018.
Overige toegestane blauwe druiven (1) Petit Verdot, Pinot Noir, Corropio, Manteúdo Preto, Tannat, Cabernet-Sauvignon, Merlot, Carignan, Grand Noir, Grossa, Grenache en Alfrocheiro.
Overige toegestane blauwe druiven (2) Caladoc, Tinto Cão, Zinfandel, Cinsaut, Touriga Franca, Tinta Carvalha, Tinta Caiada, Tinta Barroca, Tinta Miúda, Baga en Moreto.
Wijnstijlen Alentejo kent witte, rode, rosé-, mousserende en versterkte wijn, plus wijn uit aardewerken vaten (vinho de talha).

Kaarten en ligging

Portugal is afgebeeld met de IGP Alentejano gemarkeerd in het zuidoosten.
Alentejo ligt in het zuidoosten van Portugal.
De detailkaart toont de IGP Alentejano met Portalegre, Évora en Beja en de ligging van de acht DOP-deelgebieden.
De IGP Alentejano en de ligging van de acht DOP-deelgebieden.

Herdade do Esporão in Reguengos de Monsaraz, waar wijnbouw, olijfbomen en lokale architectuur samenkomen.

Wat is wijnregio Alentejo precies?

Alentejo is niet één onverdeelde herkomstbenaming. De beschermde oorsprongsbenaming DOP Alentejo bestaat uit acht afgebakende deelgebieden. De ruimere beschermde geografische aanduiding IGP Alentejano omvat alle gemeenten in de districten Portalegre, Évora en Beja. Een wijn kan dus uit dezelfde grote wijnstreek komen, maar onder een ander herkomstniveau op de markt verschijnen.[1][2]

Waar ligt Alentejo?

De wijnstreek ligt in het zuidoosten van Portugal, landinwaarts van Lissabon en ten noorden van de Algarve. De eerste kaart toont de volledige Portugese context; de tweede zoomt in op de wettelijke IGP-afbakening en markeert de ligging van de acht DOP-deelgebieden.[3]

Op basis van de wettelijke IGP-afbakening en de officiële districtsgrenzen uit CAOP 2025 beslaat de begrenzende rechthoek naar schatting 260 kilometer van noord naar zuid en 166 kilometer van west naar oost. Deze afmetingen zijn berekend in het officiële coördinatenstelsel EPSG:3763 en beschrijven de maximale geografische omvang, niet de aaneengesloten wijngaardoppervlakte.[4][5]

De acht DOP-deelgebieden

DOP Alentejo is verdeeld in Portalegre, Borba, Redondo, Reguengos, Évora, Vidigueira, Moura en Granja-Amareleja. Deze namen zijn geografische deelgebieden binnen de oorsprongsbenaming; ze zijn geen kwaliteitsrangorde.[6]

De eerste Alentejo-oorsprongsbenamingen zijn in 1988 gereguleerd. IGP Alentejano is in 2010 erkend en volgde de geografische tafelwijnbenaming op die sinds 1992 werd gebruikt.[7][8]

Alentejo in cijfers

Het Portugese wijnbouwregister telde op 31 juli 2024 in Alentejo 26.067 hectare wijngaard: 14.837 hectare met DOP-potentieel, 7.392 hectare met IGP-potentieel en 3.838 hectare zonder DOP- of IGP-potentieel.[9]

Voor 2023 registreerde de regionale commissie 250 wijnproducenten met gedeclareerde productie, naast 1.880 druiventelers en 260 wijnbedrijven die wijn als DOP Alentejo of IGP Alentejano certificeerden. De definities overlappen niet één op één en worden daarom afzonderlijk vermeld.[10]

De totale wijnproductie in campagne 2024/2025 bedroeg 1.134.558 hectoliter. Omgerekend is dat naar schatting 151,3 miljoen standaardflessen van 0,75 liter: 1.134.558 hectoliter × 100 liter ÷ 0,75 liter. Dit is een volume-equivalent, geen telling van daadwerkelijk afgevulde flessen.[11]

Klimaat, hoogte en bodem

Het klimaat is overwegend mediterraan met continentale invloed: warme, droge lentes en zomers en een sterke seizoenswerking. De gemiddelde jaarlijkse neerslag ligt voor een groot deel van het gebied rond 550 tot 650 millimeter, rond Borba op 750 tot 850 millimeter en rond Portalegre op 900 tot 1.000 millimeter.[12]

De Serra de São Mamede bereikt 1.025 meter. Dat is een hoogte van het landschap, niet een algemene wijngaardhoogte; binnen het DOP-deelgebied Portalegre zijn locaties boven 700 meter juist uitgesloten. Reliëf bij São Mamede, Ossa en Portel zorgt lokaal voor koelere omstandigheden en extra variatie.[13][14]

De bodem is evenmin uniform. Graniet en schist komen naast klei-kalksteen en verschillende sedimentaire afzettingen voor. Dat mozaïek verklaart waarom het zinvoller is om over meerdere groeiplaatsen binnen Alentejo te spreken dan over één smaakprofiel voor de hele regio.[15]

Een wijngaard bij Estremoz ligt in de wijnregio Alentejo.
Deze wijngaard ligt bij Estremoz, in het noorden van Alentejo.

Welke druiven bepalen Alentejo?

De aanplantinventaris van 2018 telde 21.961,5 hectare: 17.083,1 hectare blauwe druiven (77,8%), 4.872,2 hectare witte druiven (22,2%) en 6,2 hectare die afzonderlijk als rosé was geregistreerd.[16]

Witte druiven

Binnen de witte aanplant van 2018 waren de grootste aandelen: Antão Vaz 25,7%, Síria/Roupeiro 17,9%, Arinto 15,9%, Rabo de Ovelha 5,4%, Fernão Pires 5,4% en Verdelho 5,0%. De noemer is dus uitsluitend de witte aanplant van 4.872,2 hectare.[17]

Blauwe druiven

Binnen de blauwe aanplant van 2018 waren de grootste aandelen: Aragonez 24,8%, Trincadeira 17,7%, Alicante Bouschet 14,8%, Syrah 11,6%, Touriga Nacional 7,6% en Castelão 5,9%. De noemer is de blauwe aanplant van 17.083,1 hectare.[18]

De geldende DOP-productspecificatie staat daarnaast tientallen andere witte en blauwe druiven toe. De volledige lijst staat in de feitentabel, gesplitst over korte, leesbare regels.[19]

Welke wijnstijlen vind je er?

Naast rode, witte en roséwijn zijn ook mousserende en versterkte stijlen toegestaan. Een bijzonder lokale traditie is vinho de talha: wijn die in grote aardewerken vaten wordt vergist en bewaard. De herkomstnaam zegt daarom meer over oorsprong en regels dan over één uniforme smaak.[20][21]

Het landschap bij Elvas bestaat uit kurkeiken, akkers, wijngaarden en olijfbomen.
Dit open cultuurlandschap ligt bij Elvas.

Wat betekent Alentejo op het etiket?

DOP Alentejo verwijst naar de beschermde oorsprongsbenaming en haar productievoorwaarden; een naam van een deelgebied kan de herkomst verder verfijnen. IGP Alentejano is de beschermde geografische aanduiding met een ruimer geografisch kader en eigen voorschriften. Controle en certificering horen bij beide beschermde herkomsten, maar DOP en IGP zijn geen eenvoudige smaak- of kwaliteitsladder.[22][23][24]

Alentejo-wijnen bekijken

Onder dit dossier toont de wijnkaart exact vijf momenteel beschikbare wijnen uit de Alentejo-collectie, in de actuele volgorde ‘Best verkopend’. De selectie wordt op de server uit de gekoppelde collectie opgebouwd, zodat productstatus en volgorde bij publicatie opnieuw controleerbaar zijn.

Wijnen uit deze regio

Bronnen en controle

  1. [1]DOP Alentejo — productspecificatieInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  2. [2]IGP Alentejano — productspecificatieInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  3. [3]IGP Alentejano — productspecificatieInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  4. [4]IGP Alentejano — productspecificatieInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  5. [5]CAOP 2025 — officiële bestuurlijke geodataDireção-Geral do Território (DGT)
  6. [6]DOP Alentejo — productspecificatieInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  7. [7]Alentejo — officieel regioprofielInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  8. [8]Alentejo — jaarverslag 2023Comissão Vitivinícola Regional Alentejana (CVRA) · verslagjaar 2023
  9. [9]Portugal — wijngaardareaal 2024 en wijnproductie 2024/2025Instituto da Vinha e do Vinho (IVV) · peildatum areaal 31 juli 2024 · campagne 2024/2025
  10. [10]Alentejo — jaarverslag 2023Comissão Vitivinícola Regional Alentejana (CVRA) · verslagjaar 2023
  11. [11]Portugal — wijngaardareaal 2024 en wijnproductie 2024/2025Instituto da Vinha e do Vinho (IVV) · peildatum areaal 31 juli 2024 · campagne 2024/2025
  12. [12]DOP Alentejo — productspecificatieInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  13. [13]Alentejo — officieel regioprofielInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  14. [14]DOP Alentejo — productspecificatieInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  15. [15]DOP Alentejo — productspecificatieInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  16. [16]Alentejo — regionale gids 2020Comissão Vitivinícola Regional Alentejana (CVRA) · aanplantgegevens 2018
  17. [17]Alentejo — regionale gids 2020Comissão Vitivinícola Regional Alentejana (CVRA) · aanplantgegevens 2018
  18. [18]Alentejo — regionale gids 2020Comissão Vitivinícola Regional Alentejana (CVRA) · aanplantgegevens 2018
  19. [19]DOP Alentejo — productspecificatieInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  20. [20]DOP Alentejo — productspecificatieInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  21. [21]IGP Alentejano — productspecificatieInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  22. [22]DOP Alentejo — productspecificatieInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  23. [23]IGP Alentejano — productspecificatieInstituto da Vinha e do Vinho (IVV)
  24. [24]Certificering van Alentejo-wijnenComissão Vitivinícola Regional Alentejana (CVRA)

Beeld- en kaartverantwoording

Laatst gecontroleerd: